حسن بن نوح القمري البخاري

38

كتاب التنوير (فارسى)

مىشود بارى آنها به بيماريهاى گوناگون دچار شدند ، چه بايد بكنند ؟ جز دست زدن بدامان پزشك ، پزشك ورزيدهء داناى حاذق ، پزشك حاذق ورزيده كجا پيدا مىشود ؟ بيمارستان و مدرسهء جنديشاپور ، در استان خوزستان نزديك بغداد . [ بيمارستان جندى شاپور ] لاجرم بفرمان خليفه پزشكان و استادان بزرگ جندى شاپور را يكىيكى چند تا چند تا از آن مركز بزرگ علم و عمل عنفا بيرون كشيده و به بغداد مىبردند . و اين خود يكى از اسباب و عوامل مهم ويرانى بيمارستان جنديشاپور و انقراض و برچيده شدن مدرسهء نامدار آن شهر بوده است . استادان نامدار جنديشاپور به بغداد آمده و خواه‌نخواه در آن شهر رحل اقامت افكندند ، و در آنجا حلقه‌هاى درس طب و محكمهء طبابت خود را بالتبع دائر نمودند ، و بتدريج ولى بسرعت طب جنديشاپور يك جا و دربست به بغداد رسيد و از آن‌گاه طب ايرانى اسلامى بنيادش آغاز گرديد . بارى استادان نامدار و پزشكان حاذق - كه در آن عصر آوازهء ايشان جهانگير بود - دانشگاه و بيمارستان شهر شاپور ( جنديشاپور ) را خواه‌نخواه به شهر بغداد كشانيدند ، و پزشك مخصوص خليفه و وزراء و امراء از ميان ايشان برگزيده شد ، آن استادان علاوه بر طبابت خواص و عامه حلقات درس خود را در بغداد دائر نمودند ، گروهى از دانشجويان جنديشاپور بدنبال استادان خود به بغداد شتافتند تا در آنجا بفرا گرفتن دانش پزشكى علما و عملا و تكميل دروس و معلومات طبى خود از محضر استادان جنديشاپور بهره‌مند گردند ، گروهى از مردم آنجا نيز بايشان پيوسته و در حلقات درس دانش پزشكى درآمدند ، و شعبهء دانشكدهء طب جنديشاپور در بغداد بوجود آمد ، و بدين‌گونه شالودهء دانش پزشكى ايرانى - اسلامى بنياد نهاده شد . و بالاجمال نيازمندى به دانش پزشكى از راه نيازمندى به پزشك احساس شد ، و گروهى از پزشكان حاذق و استادان مبرز دانش پزشكى را از دانشگاه و بيمارستان جنديشاپور اجبارا براى معالجهء خليفه و وزراء به دار الخلافهء بغداد آوردند ، و پزشك خاص خليفه و خاندان برمكيان و ديگر وزراء و امراء از ميان اين پزشكان برگزيده گرديده بود ، و هريك از استادان مزبور علاوه بر مطب خصوصى و مراجعات عمومى حلقات تدريس داشته و جمعى شاگردان در نزد ايشان تلمذ نموده و عملا نيز كارآموزى مىكرده‌اند . [ جورجيس ] نخستين استاد و پزشك نامدار جنديشاپور كه به بغداد احضار گرديد ، جورجيس بوده است ، وى استاد بزرگ مدرسه طب و رئيس بيمارستان بوده و شهرت جهانى داشته است ، جورجيس را براى معالجه خليفه وقت عباسى به بغداد احضار نمودند ، و او خواه‌نخواه بهمراه مأموران و عمال حكومت به بغداد تختگاه ال عباس شتافت ، و چهار سال اجبارا در آن شهر اقامت گزيد ، تا اينكه در 150 ه . جورجيس بيمار گرديد ، از خليفه خواهش كرد به او اجازه